Het magazine dat kinderen benadert met een open geest

Search

Sinterklaas: leugen of magische traditie?

Sinterklaas

Op een herfstige dag vond mijn moeder dat het tijd werd dat ik de ‘waarheid’ wist over Sinterklaas. Ik was 9 jaar oud. Zittend op het randje van het ouderlijk bed, hoorde ik dat het sprookje uit was: sinterklaas bestond niet. Boos, verdrietig of teleurgesteld was ik niet over ‘de leugen’ die mij jarenlang was verteld. Wel voelde ik iets van verschrikte verlatenheid, omdat er plots een belangrijk stukje magie uit mijn leven werd weggenomen. Natuurlijk had ik hier en daar wel wat twijfels, maar met onverwoestbaar optimisme blééf ik geloven in een mysterieuze, oude man met een witte baard. Een bijzondere man, die oeroud moest zijn en met zijn witte paard over daken reed, om samen met kleurrijke pieten cadeautjes voor alle kinderen in schoorstenen te gooien.

Sinterklaas: beschermheilige van kinderen

Mijn zoon vertelde ik zelf altijd (bijna) de gehele waarheid. Althans, zoals ik hem begrepen had, ooit, van ergens. Namelijk dat Sinterklaas eigenlijk Nicolaas van Myra heette en in 280 geboren werd in Patara in Turkije. Elke legende wijst erop dat Sint Nicolaas kon worden beschouwd als de beschermer van kinderen en daarna als beschermheilige van kinderen. Sint Nicolaas stierf op 6 december 342 en op zijn sterfdag wordt tegenwoordig het Sinterklaasfeest gevierd. Al in de Middeleeuwen vierde men zijn naamdag. Sint Nicolaas veranderde geleidelijk in Sinterklaas. De ‘echte’ sint bestaat nu dus niet meer (want dan zou hij al bijna 2000 jaar oud zijn), maar we herdenken hem nog wel elk jaar. De ‘Sinterklaas’ die we nu zien – soms op meerdere plaatsen tegelijkertijd! – is een verklede man, met een mooie, rode statige mantel, mijter, lange witte baard, staf, imposante schimmel, groot en dik Sinterklaasboek en een entourage van kleurrijke hulppieten. En het liefst komt hij met een grote stoomboot. Vanuit Spanje.

Sinterklaasfeest: een feest vol symboliek

Voor mij hoort het sinterklaasverhaal in de context van eeuwenoude folklore, magische legendes en traditionele feesten. Feesten, met veel symboliek, waarbij het mijns inziens irrelevant is of het helemaal ‘waar’ is. Dergelijke feesten creëren een extra dimensie in de dagdagelijkse werkelijkheid, waarin plek is voor dromen, magie en spelen. En ook voor prikkelende voorpret, vreesachtige huiver en glunderende napret…. Ook in het Sinterklaasfeest zit veel symboliek verscholen: 

  • Chocolademunten symboliseren de gulheid van de Sint, die goudstukken strooide om mensen te redden van armoede.
  • Marsepein vervangt het offeren van dieren, door bijvoorbeeld een varkenskop van marsepein.
  • Pepernoten staan voor vrijgevigheid en gulheid en zijn tevens een teken van vruchtbaarheid.
  • Mijter: Godsdienstige hoofdbedekking uit het Oosten, waar Sint Nicolaas vandaan kwam.
  • Stoomboot: Een relatie kan worden gelegd met Sint Nicolaas, die ook als beschermer van de zeevaarders werd gezien.
  • Schoorsteen: Als een verbinding tussen de mensen en geesten en goden.
  • Schimmel: Komend van het Germaanse geloof en geleend van de god Wodan.
  • Roe: Takken met een lint erom werden gebruikt om de schoorsteen te vegen. En eveneens om kinderen te waarschuwen voor ongewenst gedrag.
  • Zwarte Piet was vroeger eigenlijk vooral de boeman die kinderen in de zak zou stoppen wanneer zij zich misdroegen en hen zou straffen met de roe. Zijn zwarte kleur zou zijn ontstaan door het klimmen en klauteren in de schoorsteen om de pakjes te brengen aan de kinderen.

5 december: hoe krijgen we de cadeautjes binnen?

Het enige dissonante detail in het hele Sinterklaasverhaal wat mijn zoon doorheen de jaren hoorde en ervoer, was hoé zijn cadeautjes plotseling in het huis verzeild raakten. Want volgens mijn versie deden al die verklede nepsinten dit, met hulp van hun vele nephulppieten. En dit in alle steden en dorpen. Dàt was helaas niet waar. In werkelijkheid werd mijn zoon op 5 december altijd ’s middags op de één of andere manier afgeleid, zette mijn toenmalige vriend snel de pakjes klaar in een jutezak op zolder, in de kelder of in het kotje buiten, waar vroeger de wc was…. En werd zoonlief vervolgens met een smoes die richting uitgestuurd, zodat hij ineens, geheel onverwacht op de pakjes stootte. Wat een verrassing: de sint was geweest!!!!

Sint Nicolaas brengt de vreugde van geven en ontvangen

Sint Nicolaas, de brenger van geschenken, staat onder andere symbool voor (leren) geven en ontvangen. Hij laat ons zien hoe mooi het is om te geven. en vreugde te verspreiden. Laten we in plaats van te denken in ‘volwassen’ termen van ‘leugen’ en ‘waarheid’ onze dagdagelijkse ‘werkelijkheid’ blijven verweven met dit soort magische legendes. En onze tradities en rituelen daarin eren. 

Facebook
Twitter
LinkedIn
Pinterest
Previous slide
Next slide

Reageren op dit artikel..