Baby’s op een zitpotje of in een looprekje plaatsen op het moment dat ze daar zelfstandig nog niet toe in staat zijn. Peuters leren met een schaartje te werken op het moment dat ze nog in een neurologische fase zitten van symmetrisch werken (met twee handen). Kleuters of niet- schoolrijpe kinderen van de lagere school leren lezen, rekenen en schrijven op het moment dat hun brein ontwikkelt door andere ervaringskansen… zijn allemaal voorbeelden van het niet respecteren van de ontwikkelingssnelheid van het kind.
Helaas is deze vorm van versnellingstraining in onze maatschappij geslopen zowel bij de ouders als in onze scholen. Volgens ontwikkelingspsycholoog Peter Gray en kinderpsychiater Ilse van Loy hebben we een angst ontwikkeld om de controle te verliezen over het kind. Dit uit zich echter niet alleen in de over-bescherming van het kind maar ook in het te veel willen forceren in het natuurlijk ontwikkelingsproces van het kinderbrein.
Vroeger speelde ik als kind buiten, kwam met een bebloede knie en wat blauwe plekken terug binnen en werd het met de liefde van een ouder gezalfd. Nu is de tendens om er voor te zorgen dat zoveel mogelijk ‘gevaren’ voor het kind worden uitgesloten. We zeggen vlugger: “Pas op! ”, “ Dit is gevaarlijk! ”.
We helpen kinderen op een toestel i.p.v. van ze het zelf te laten ervaren waar de gevaargrens ligt. Het belangrijke aspect van risicovol te mogen spelen trachten we, in het algemeen gezien, te bannen.
We hebben ook een tendens van over-entertainment geïnstalleerd. Tegenwoordig zien we steeds meer kinderen die buitenhuis allerlei activiteiten volgen onder ‘leiding’, ‘sturing’ van volwassenen en zien we het zelfstandige, creatieve, vrij mogen spelen in de verdrukking. Er wordt te veel gepland voor hen: huiswerk, trampoline, IPad, eten, TV en slapen. Zich mogen vervelen en creatief tot eigen spel komen, zien we minder aan bod komen.
Deze controledrang geeft gevolgen op het schoolse gegeven, namelijk over-scholing! We willen zo snel mogelijk het gewenst product bereiken met onze kinderen, leerlingen. Leerprestaties en het gedrag dat daar bij hoort, zijn de doelen geworden. Kleuters die al kunnen lezen, rekenen en schrijven worden het ideaalbeeld voor een maatschappij. Waarin het product, het eindresultaat dat wij als volwassenen wensen te bereiken voor hen, hoger aangeschreven staat dan het unieke proces, het leerproces van het kind zelf.
Is het dan wel zo verstandig om te willen versnellen met kinderen? Neen, het volgen van het neurologisch en psychologisch proces van het kind zelf is gigantisch belangrijk. Alsook het feit dat er een ontwikkelingsvariatie van twee jaar is tussen jongens en meisjes. De jongens hebben in het algemeen een neurologische achterstand tegenover meisjes. Dus belangrijk om hiermee rekening te houden. Dit kan je niet forceren.
En het toppunt is dat onze kinderen steeds minder aan deze versnellingstraining kunnen beantwoorden. Het een fenomeen hiervan is dat steeds meer kinderen juist trager (neurologisch en psychologisch) ontwikkelen. Trager ontwikkelen en minder presteren. Terwijl ze net moeten presteren van de omgeving. Het is deze tegenstrijdigheid, deze discrepantie die de “voedingsbodem” blijkt te zijn om de toenemende cognitieve onder prestaties en leer- en gedragsproblemen (vaak stoornissen) te verklaren!
De vraag blijft: realiseren we ons ten volle wat we eigenlijk aan het doen zijn met onze kinderen, leerlingen? Indien we dit neurologisch gaan bekijken ‘schieten we dus in eigen voet’.
Verschillende neurologen, ontwikkelingsbiologen en – psychologen leggen het ons uit. We volgen hier even Margriet Sitskoorn, een Nederlandse neuropsychologe uit haar boek: Het maakbare brein, 2018 een citaat uit dit boek:
‘Blijft een bepaalde stimulatie tijdens een gevoelige breinfase achterwege dan worden sommige breinnetwerken en het bijbehorende gedrag niet (meer) gevormd’.
Dit betekent dat vanaf de geboorte kinderen een opeenvolging kennen van verschillende fasen. En elke fase heeft zijn eigen ervaringskansen en tijd nodig om gunstig te kunnen ontwikkelen. We kennen bijvoorbeeld zo de asymmetrische fase (de babyreflexen), symmetrische en lateralisatiefase.
1) In de baby fase
Zijn er tijdens de babyperiode een aantal reflexen afgeremd dan kan dit gevolgen hebben voor het latere leerproces. Krijgen baby’s te weinig bewegingsmogelijkheden door allerlei babyartikelen( te lang in Maxi-cosy, baby-relax, buggy,…) dan krijgt het babybrein te weinig stimulatie om voor later de hersenverbindingen te boetseren die het nodig heeft om graag, goed en zelfstandig te kunnen leren.
2) Peuter fase
Krijgen peuters te weinig stimulatie in de symmetriefase om met beide handen (of afwisselend), voeten te voelen, te bewegen, te werken dan missen ze mogelijk de basis om hun hersenen te laten samenwerken. Wat van prioriteit belang is voor het leren lezen. Bijvoorbeeld: In de handen klappen, huppen met twee voeten, met twee handen kliederen, in het zand spelen, kleien, bouwen, puzzelen,… is hier in deze fase, absoluut noodzakelijk.
3) Kleuterfase
Kleuters moeten voldoende tijd en ervaringskansen krijgen om hun lateralisatiefase te kunnen ontwikkelen en voltooien. Vòòr dat met het leren lezen, rekenen en schrijven begonnen wordt. Andere ervaringskansen moeten de voorkeur krijgen om dit te stimuleren zoals klimmen en klauteren, evenwicht, gooien en vangen met één hand, werken, kleuren en knutselen met de voorkeurshand,…
Ik wens dat we respect hebben voor al deze fasen. Baby’s kan je niet behandelen als een peuter. Peuters niet als kleuters en vervolgens kleuters niet als een schoolkind.
Wanneer we rekening houden met hun ontwikkelingsfase dan zullen kinderen de beste resultaten op het vlak van hun cognitieve vaardigheden scoren als ook in hun gedrag.
Guy Stevens
Boek met WSK-erkenning: Help! Te veel kinderen vallen uit op school. Werken aan ontwikkelend leren.
Te bestellen via mijn email-adres: guystevens4356@gmail.com
