Heel wat mensen dragen onzichtbare littekens met zich mee uit hun kindertijd. Wat je als kind meemaakt, vormt niet alleen wie je bent, maar kan ook een levenslang impact hebben op hoe je denkt, voelt en relaties aangaat. Jeugdtrauma is geen zeldzaamheid. Integendeel: het speelt een rol in een groot deel van de psychische problemen bij zowel kinderen als volwassenen. Toch blijft het vaak onder de radar.
Jeugdtrauma ontstaat wanneer een kind wordt bloot gesteld aan ingrijpende, overweldigende of langdurig stressvolle ervaringen. Dat kan gaan van misbruik of verwaarlozing tot emotionele kilte binnen een ogenschijnlijk ‘normaal’ gezin.
Erik Vinkers haalt het zo aan in zijn boek: ‘Littekens uit je jeugd’: ‘Bij een gezin dat financieel niks tekort komt, kan het er erg kil en afstandelijk aan toe gaan.’ Met andere woorden: trauma gaat niet alleen over wat er wel gebeurt, maar ook over wat er ontbreekt- zoals warmte, veiligheid en troost.
De Impact van jeugdtrauma uit zich op verschillende manieren:
Onderzoek toont aan dat:
De helft van de psychiatrische problemen bij kinderen en ongeveer een derde bij volwassenen samenhangt met jeugdtrauma. Opvallend is dat de gevolgen soms pas veel later zichtbaar worden .Je kunt jarenlang goed functioneren, tot een ingrijpende gebeurtenis- zoals verlies of ziekte- oude wonden openlegt.
Mensen met jeugdtrauma kijken vaak anders naar de wereld. Hun brein is als het ware afgestemd op gevaar. Wat voor anderen onschuldig lijkt kan voor hen bedreigend aanvoelen. Dat heeft gevolgen voor vertrouwen, relaties en zelfbeeld. Ook opvoeding speelt hierin een rol. Zowel een gebrek aan emotionele steun als een overbeschermende aanpak kan problematisch zijn:
Hier zegt Vinckers het volgende over: “Mensen met jeugdtrauma zullen neutrale of ambigue gelaatsuitdrukkingen vaker negatief interpreteren.”
Wat voor anderen onschuldig lijkt, kan voor hen bedreigend aanvoelen. Dat heeft gevolgen voor vertrouwen, relaties en zelfbeeld. Ook opvoeding speelt hierin een rol. Zowel een gebrek aan emotionele steun als een overbeschermende aanpak kan problematisch zijn,
Vinckers stelt: “Door een overbeschermende opvoedstijl geef je je kind de boodschap mee dat de wereld een gevaarlijke en onbetrouwbare plek is.”
Een van de meest confronterende inzichten is dat trauma zich kan doorgeven van ouder op kind.
Vinckers: “Jeugdtrauma kan van generatie op generatie worden overgedragen.” Dat gebeurt vaak onbewust. Wie nooit troost heeft ervaren, weet simpelweg niet hoe hij of zij dat moet geven:
Vinckers: “Als een moeder nooit zelf is getroost, zal ze niet weten hoe ze dat bij haar kind moet doen.” Zo ontstaat een vicieuze cirkel die zich blijft herhalen- tenzij iemand ze doorbreekt.
Gelukkig is verandering mogelijk. Een belangrijke stap is het aangaan van een open eerlijk gesprek tussen generaties.
Vinckers: “Een intergenerationeel gesprek is een goede aanpak om de cirkel van jeugdtrauma te doorbreken.”
In zo’n gesprek delen kinderen hoe zij hun opvoeding hebben ervaren en/of leggen ouders uit waar hun gedrag vandaan komt. Dit creëert ruimte voor begrip, mildheid en verwerking. Het helpt om met meer afstand naar het verleden te kijken- niet om te vergoelijken, maar om te begrijpen.
Jeugdtrauma hoeft je leven niet te blijven bepalen. Inzicht, erkenning en dialoog kunnen een krachtig begin van herstel zijn. Want hoewel we onze geschiedenis niet kunnen veranderen, kunnen we wel kiezen hoe we ermee omgaan- voor onszelf èn voor de volgende generatie.
Rudy Van Damme
