Omdat ons interview met Jelle Jolles zo bijzonder was. Vonden wij het de moeite waard om zijn boodschap kort te delen in 12 belangrijke punten. Hij schreef hierover ook een boek: ‘ Het tienerbrein- een ander perspectief ‘ Een gids voor ouders, leraren en andere opvoeders.

1. Kijk anders naar gedrag: het brein is ‘werk in uitvoering’

• Tieners zijn geen mini-volwassenen; hun brein rijpt tot ± 25 jaar.
• Gedrag dat als lastig, impulsief of ongehoorzaam wordt ervaren, is vaak normaal ontwikkelingsgedrag, geen stoornis.
• Verwachtingen van volwassenen liggen vaak boven wat het brein op dat moment kan waarmaken.
• Straf en macht werken minder goed dan begrip, uitleg en afstemming op ontwikkelingsniveau.

2. Verwachtingen in onderwijs moeten ontwikkelingsrealistisch zijn

• Jongeren begrijpen afspraken vaak wél, maar kunnen ze nog niet structureel uitvoeren.
• Vaardigheden zoals:
  • plannen
  • overzicht houden
  • impulscontrole
  • prioriteiten stellen
    zijn nog in volle ontwikkeling.
• Onderwijs moet rekening houden met wat leerlingen nog moeten leren op vlak van zelfregulatie, niet alleen met wat ze ‘zouden moeten kunnen’.

3. Van teaching naar learning

• Onderwijs mag niet enkel focussen op kennisoverdracht.
• Leren is breder dan cognitie alleen:
  • sociale ontwikkeling
  • emotionele ontwikkeling
  • identiteitsontwikkeling
  • creativiteit
  • bewegen en lichamelijke ontwikkeling
• Cognitief leren floreert pas echt wanneer deze domeinen mee ondersteund worden.

4. De pedagogische rol van de leraar is cruciaal

• Leraren zijn de motor van talentontwikkeling, zeker vanaf ± 10 jaar.
• De rol van de leraar evolueert van:
  • instructeur → begeleider → coach → mentor
• Jongeren hebben nood aan:
  • persoonlijke feedback
  • gezien en gekend worden
  • een volwassene die naast hen staat, niet boven hen

5. Nood aan kleinere leersettings en meer mentoruren

• Grote klassen maken echte begeleiding bijna onmogelijk.
• Jolles pleit voor:
  • kleinere groepen
  • meer mentoruren
  • een persoonlijke begeleidingscultuur
• Dit vraagt structurele keuzes van schoolbesturen en beleid, niet alleen inzet van de leraar.

6. Differentiatie volgens ontwikkelingsfase

• Het brein ontwikkelt zich in fases:
  • preadolescentie (± 8–10 jaar)
  • jonge tieners
  • oudere adolescenten
• De aanpak van de leraar moet meeveranderen met de ontwikkelingsfase.
• Wat werkt bij jonge kinderen werkt vaak averechts bij tieners.

7. Meer kennis over breinontwikkeling in lerarenopleidingen

• Leraren krijgen momenteel te weinig scholing in:
  • neuropsychologische ontwikkeling
  • sociaal-emotionele groei
  • communicatie met jongeren
  • omgaan met impulsief of tegendraads gedrag
• Schoolbesturen moeten bijscholing mogelijk maken en stimuleren.

8. Relatie, verbinding en communicatie als fundament

• Gedrag begrijpen vraagt aansluiten bij de belevingswereld van de leerling.
• Uitleggen waarom iets belangrijk is, werkt beter dan opleggen.
• Open communicatie, kwetsbaarheid en oprechte interesse versterken:
  • motivatie
  • vertrouwen
  • leerbereidheid

9. Betekenisvol leren vermindert verveling

• Jongeren vervelen zich wanneer ze het nut en de betekenis van leerstof niet zien.
• Leraren kunnen helpen door:
  • leerstof te verbinden met interesses
  • het toekomstperspectief te duiden
  • niet te zeggen “dit is belangrijk”, maar waarom het betekenisvol kan zijn

10. Ouders en school als partners

• Onderwijs floreert wanneer ouders en leraren samenwerken.
• Pleidooi voor:
  • echte oudernetwerken
  • regelmatige dialoog
  • wederzijds delen van inzichten over het kind
• Weg van het idee dat school en ouders tegenover elkaar staan.

11. Empowerment van de leerling

• Leerlingen begeleiden naar:
  • zelfinzicht
  • verantwoordelijkheid op maat van hun ontwikkeling
  • feedback geven en ontvangen
• Empowerment betekent niet loslaten, maar richting geven met nabijheid.

12. Kernboodschap voor het onderwijs

• Zie de leerling als een mens in wording, niet als een probleem dat opgelost moet worden.
• Wanneer scholen rekening houden met de leerling als ‘werk in uitvoering’:
  • vermindert strijd
  • groeit verbinding
  • komt talentontwikkeling tot bloei
• Dat leidt uiteindelijk tot bewuste, autonome en veerkrachtige volwassenen.

Magdalena en Rudy