De adolescentie is een periode die de onvermijdelijke overgang van kindertijd naar volwassenheid markeert. De puberteit is de katalysator voor deze fase van volwassenheid. Dit brengt een heleboel fysieke en emotionele veranderingen met zich mee. De verkenning van de seksualiteit en ‘genderidentiteit’ van tieners treedt meestal op de voorgrond tijdens deze periode van intense groei. Als kinderen adolescenten worden, beginnen ze hun eigen identiteit te zoeken, te begrijpen en vorm te geven. Ze beginnen ook seksuele gevoelens te ontwikkelen en kunnen seksuele ervaringen hebben. Het is belangrijk om te begrijpen dat seksualiteit in de puberteit een natuurlijk onderdeel van het volwassen worden is en dat het er voor iedereen anders uitziet. Tieners zullen zich dan ook meer op hun gemak voelen als ze hierover vrij kunnen praten en kunnen zijn van wie ze zijn.

Een gemeenschappelijke taal voor zowel ouders als tieners

Nu in deze tijden ook de ‘genderidentiteit’ een rol speelt, is een gemeenschappelijke taal voor zowel ouders als tieners belangrijk om een open communicatie bevorderen. Deze ‘genderidentiteit’ is voor ons aanvoelen een nieuwe evolutie in het mens-zijn. En we kunnen dit niet meer ontkennen of zeggen: “ik doe hier niet aan mee.”  Je zoon of dochter kan als tiener met heel wat vragen hierover komen en dan is het toch fijn en voor de jongere veiliger als hij of zij het hierover met zijn ouders kan hebben.

Sommige jongeren voelen een andere geaardheid en dat is helemaal oké. Vanuit onze PURE CHILD visie, zien wij dit nieuwe gegeven alsof het mannelijke- en het vrouwelijke aspect dat in ieder mens aanwezig is, nu zich veel meer aanwezig toont in één lichaam. En dat het belangrijk is om deze beide aspecten in harmonie te brengen bij jezelf. De brug tussen de linker en de rechterhersenhelft, tussen de mannelijke en de vrouwelijke energie, tussen onze gevoelens en onze ratio. Zodat we elkaar beter leren begrijpen. Vroeger had je in het algemeen meer de man, die hard en rationeel moest zijn en de vrouw die gevoelig en zachter was…Nu komt alles samen en dat lijkt dus op een nieuwe evolutie.

Het verschil tussen genderidentiteit en seksuele geaardheid

Het is gemakkelijk om genderidentiteit te verwarren met seksuele geaardheid, maar ze zijn niet hetzelfde. Genderidentiteit is wie je voelt dat je in wezen bent. Seksuele geaardheid beschrijft tot wie je je aangetrokken voelt op fysiek, romantisch en/of emotioneel vlak.

Wat is genderidentiteit?

Genderidentiteit verwijst naar iemands eigen interne gevoel van hun geslacht, of dat nu mannelijk, vrouwelijk, geen van beide of beide is. Het wordt van binnen gevoeld en is niet zichtbaar voor anderen. En het kan wel of niet overeenkomen met hoe iemand er aan de buitenkant uitziet. We noemen even de 3 soorten genderidentiteiten op:

• Cisgender:  De genderidentiteit komt overeen met het geslacht dat hen bij de geboorte werd toegewezen, worden cisgender of cis genoemd. Cis zijn betekent dat je bij je geboorte een man bent en je als man identificeert, of dat je bij je geboorte een vrouw bent. Of zoals het vroeger was.
• Non-binair: Sommige identificeren zich echter als niet-binaire, wat betekent dat hun genderidentiteit niet uitsluitend mannelijk of vrouwelijk is. Ze kunnen hun geslacht ervaren als zowel mannelijk als vrouwelijk, of als geen van beide (agender). Sommigen omschrijven zichzelf als genderfluïde, wat betekent dat hun genderidentiteit en genderexpressie (hoe ze hun geslacht uitdrukken in uiterlijk, kleding en gedrag) kunnen fluctueren.
• Trans: Transgenders identificeren zich met een ander geslacht dan ze bij hun geboorte hebben gekregen. Soms wordt het woord transgender afgekort tot “trans”, zoals in “trans man” (van vrouw naar man) of “trans vrouw” (van man naar vrouw). Sommige transgender tieners gebruiken kleding en gedrag om het geslacht uit te drukken waarmee ze zich identificeren. Anderen nemen hormonen of ondergaan een operatie, zodat hun lichaam overeenkomt met hun genderidentiteit.

Seksuele oriëntatie

Net als bij volwassenen bestaat seksualiteit bij pubers uit een continuüm. Vergeleken met vorige generaties hebben jongeren tegenwoordig over het algemeen minder starre ideeën over seksuele geaardheid. Hoe dan ook, tieners zijn zich tegenwoordig meer bewust van verschillende soorten seksuele geaardheid en er is meer taal om deze te beschrijven.

Seksuele geaardheid wordt meestal onderverdeeld in de volgende categorieën:

• Heteroseksuelen voelen zich aangetrokken tot mensen van het “andere” geslacht.
• Heteroseksuelen voelen zich voornamelijk aangetrokken tot mensen van het andere geslacht, maar ze kunnen zich af en toe seksueel aangetrokken voelen tot of seksuele ervaringen hebben met tieners van hetzelfde geslacht.
• Homoseksuelen voelen zich aangetrokken tot mensen van hetzelfde geslacht. Homoseksuele mannen worden homo genoemd en homoseksuele vrouwen lesbisch of homoseksueel.
• Biseksuelen voelen zich aangetrokken tot en/of hebben relaties met meer dan één sekse.
• Panseksuelen voelen zich aangetrokken tot mensen van elk geslacht
• Aseksuelen voelen zich niet seksueel aangetrokken tot andere mensen.
• Queer verwijst naar een brede seksualiteit. Zij willen zichzelf niet identificeren met een vaststaande gender- of seksuele oriëntatie.
• Fluid is iemand die na verloop van tijd en/of afhankelijk van de situatie veranderingen in zijn seksuele aantrekkingskracht ervaart.

Op welke leeftijd bepaal je je seksualiteit?

Ouders vinden het misschien moeilijk om hun kinderen als seksuele wezens te zien, maar de waarheid is dat seksuele ontwikkeling al voor de puberteit begint. Het is normaal dat heel jonge kinderen hun geslachtsdelen aanraken en nieuwsgierig zijn naar elkaars lichaam.

Op twee- of driejarige leeftijd beginnen kinderen het verschil tussen jongens en meisjes te begrijpen en worden ze zich bewust van hun genderidentiteit. Seksuele geaardheid wordt echter meestal pas na langere tijd ontdekt. Voor sommigen is het al bij de geboorte ingebakken. Veel homoseksuele pubers zeggen dat ze verliefd waren op iemand van hetzelfde geslacht op de kleuterschool, net zoals hun hetero’s verliefd waren op iemand van het andere geslacht.

Als de puberteit nadert, raken de meeste kinderen instinctief meer geïnteresseerd in seks. Ze kunnen zich aangetrokken voelen tot anderen in hun leeftijdsgroep en beginnen met seksuele activiteiten. Velen herkennen hun seksuele geaardheid op dat moment, zelfs als ze die nog niet met anderen hebben gedeeld. Seksualiteit in de puberteit kan een verkennend proces zijn dat tieners helpt om een groot aantal gevoelens te sorteren die zich later in hun leven uitkristalliseren tot een seksuele identiteit.

Geestelijke gezondheid

Seksualiteit en genderidentiteit bij pubers kan op zich geen geestelijke gezondheidsproblemen geven. Maar pubers die worstelen met hun genderidentiteit of seksuele geaardheid hebben echter meer kans op psychische problemen zoals angst en depressie dan tieners die dat niet hebben. Ze lopen ook een hoger risico op middelenmisbruik en zelfmoord. Dit komt daar ze te maken hebben met discriminatie, afwijzing, pesten en zelfs geweld vanuit de samenleving, hun religieuze of etnische gemeenschap of zelfs hun eigen familieleden. Hoe ver we als samenleving ook gekomen zijn, er zijn nog steeds vooroordelen en discriminatie die invloed hebben op de veiligheid, het welzijn en de geestelijke gezondheid van LGBTQ-pubers. Familieleden die geen steun geven, kunnen de oorzaak worden van geestelijke gezondheidsproblemen.

Risicogedrag en seksualiteit

De adolescentie is een ontwikkelingsperiode die gekenmerkt wordt door het nemen van meer risico’s en experimenteren op alle gebieden van het leven van tieners, inclusief hun seksualiteit. De druk van leeftijdsgenoten kan sterk zijn, waardoor tieners grotere risico’s nemen dan ze anders zouden doen. De tienerjaren zijn ook de tijd waarin de meeste psychische stoornissen de kop opsteken. Opgelet de oorzaak kan dieper liggen dan met de seksuele geaardheid. Toch zijn aandoeningen zoals depressie, angst en emotionele stress vaak gecorreleerd met riskant seksueel gedrag bij pubers. Denk hierbij aan onveilige seks of seks onder invloed van drugs of alcohol. Enkele nadelige gevolgen van het nemen van seksuele risico’s – die onevenredig veel vrouwen treffen – zijn ongeplande zwangerschap, seksueel overdraagbare aandoeningen en hiv.

Hoe praat je hierover?

De seksuele gezondheid zijn onderwerpen die pubers op school bestuderen. Leraren kunnen echter hierin beperkt zijn, waar ze over mogen praten of waar ze zich prettig bij voelen om over te praten. Daarom is eerlijk en authentiek communiceren over seksualiteit en genderidentiteit bij pubers uiteindelijk de taak van ouders. Door open te zijn en steun te geven bij het verkennen van deze gebieden, kunnen ze worden beschermd tegen zowel fysieke als mentale gezondheidsproblemen. Hier volgen enkele tips voor ouders:

Begin vroeg met praten

Seksuele activiteit en genderidentiteit kun je niet bespreken in een een-en-een gesprek wanneer je kind vraagt waar baby’s vandaan komen. Of nog erger, vlak voor het schoolbal! Het moet een doorlopend gesprek zijn. Begin al op jonge leeftijd over lichaamsdelen en gepaste en ongepaste aanrakingen. Als ze in de puberteit komen, breid het gesprek dan uit naar hun zich ontwikkelende seksualiteit en genderidentiteit. Als je deze onderwerpen regelmatig bespreekt, zullen tieners er gemakkelijker over praten als ze in de puberteit komen.

Beoordeel, erken en vergroot je comfortniveau

Voor veel ouders is het moeilijk om zich op hun gemak te voelen bij het praten over seksualiteit en genderidentiteit in het algemeen, om nog maar te zwijgen over seksueel gedrag bij pubers in het bijzonder. Schat je comfortniveau in en erken dat praten over deze dingen ongemakkelijk kan voelen. Werk er vervolgens aan om je comfortniveau te verhogen. Hoe beter jij je op je gemak voelt om over seksualiteit en genderidentiteit van tieners te praten, hoe meer je tiener zich op zijn gemak zal voelen om naar jou toe te komen met vragen of zorgen.

Zoek steun, deel je waarden en luister goed

Als je minder goed op de hoogte bent van een bepaald aspect van genderidentiteit of seksuele ontwikkeling in de adolescentie – of als je je minder op je gemak voelt om erover te praten vanwege je eigen geschiedenis – zoek dan steun bij anderen. Zoek een co-ouder, grootouder of vriend(in) voor steun. Of schakel professionals in je omgeving in, zoals leraren, verpleegkundigen, artsen of geestelijk verzorgers.

Tieners kunnen de feiten over seks leren in een gezondheidscursus, een boek of op internet. Als ouder ben je ook een belangrijke bron voor de feiten. Maar het is nog belangrijker voor ouders om hun waarden over gezonde tienerseksualiteit over te brengen, zodat kinderen deze niet voornamelijk overnemen van vrienden, televisie, muziek of zelfs internetporno.

Hoe meer je zonder oordeel luistert naar je puber hoe meer deze zich op hun gemak voelen om hun gedachten en gevoelens over allerlei onderwerpen te delen, waaronder seksualiteit en genderidentiteit. Als je minder praat en meer luistert, vergroot je exponentieel de kans dat je puber naar je toe komt met hun vragen, zorgen of verwarring.

Wees ‘positief over seks’

Als je alleen maar hamert op de gevaren en gevolgen, kun je onbedoeld opstandigheid aanmoedigen. Aan de andere kant, als je over seksualiteit praat als een natuurlijk en plezierig onderdeel van het mens-zijn, dan zal je puber veel meer geneigd zijn om gezonde keuzes te maken. Dat zijn onder andere keuzes over seksuele partners en seksuele activiteit naarmate hun seksualiteit zich ontwikkelt.

Veel meer weten over seksualiteit bespreekbaar maken en bekeken vanuit een holistisch perspectief? Dit lees je in de PURE CHILD herfst editie 2024. Graag deze editie? Abonneer je! Via www.purechild.be/abonneren/  OF stuur een mailtje naar: info@purechild.be

Magdalena Troch